deneme
deneme özay
Soru 1
Hasan Sabbah, gençliğinde aldığı çok yönlü eğitim sayesinde hem entelektüel hem de dini lider olarak gelişmiş bir figürdür. Eğitimine Şii bir çevrede başlayan Sabbah, zamanla Sünni geleneklerden de dersler almış, özellikle felsefe, kelam ve mantık gibi disiplinlerde derinleşmiştir. Onun erken dönem eğitimi, hem Batıniliğe yönelmesinde hem de stratejik düşünce yapısının oluşmasında etkili olmuştur. Hasan Sabbah, sadece dini bir önder değil; aynı zamanda siyasi bir strateji ustası olarak da öne çıkmıştır. Bu özellikleri, onun Alamut Kalesi’nde güçlü bir yapı kurmasına ve Haşhaşi hareketini sistematik biçimde örgütlemesine zemin hazırlamıştır.
Bu paragrafa göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Hasan Sabbah çok yönlü bir eğitim sürecinden geçmiştir.
B) Eğitim hayatı onun mezhebi yönelimini belirleyen faktörlerden biridir.
C) Sabbah’ın eğitimi, siyasi becerileri üzerinde etkili olmuştur.
D) Alamut Kalesi’ndeki faaliyetleri, doğrudan aldığı dini eğitimin bir sonucudur.
E) Hasan Sabbah yalnızca dini bir figür olarak değerlendirilmelidir.
Doğru Cevap: E
Soru 2
“Üç Okul Arkadaşının Öyküsü” adıyla bilinen hikâyede Nizamülmülk, Ömer Hayyam ve Hasan Sabbah’ın aynı medresede eğitim gördükleri, birbirlerine sadakat yemini ettikleri ve gelecekte birbirlerine yardım edeceklerine dair söz verdikleri anlatılır. Ancak tarihsel belgeler bu anlatının gerçekliğini desteklememektedir. Birçok tarihçi bu anlatının romantik bir efsane olduğunu kabul eder. Yine de bu tür efsaneler, dönemin kültürel yapısını ve düşünce dünyasını anlamada önemli birer ipucu olabilir. Hikâyede geçen karakterlerin gerçekten aynı dönemde yaşamış olmaları muhtemeldir fakat aynı eğitim halkasında bulunduklarına dair somut veriler bulunmamaktadır.
Bu metne göre aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
A) Üç figürün aynı dönemde yaşadığı kabul edilebilir.
B) Anlatının tarihsel gerçeklikten çok edebi değer taşıdığı söylenebilir.
C) Hikâyede geçen olayların belgeyle desteklenmemesi, onu tamamen geçersiz kılar.
D) Bu tür hikâyeler, dönemin entelektüel atmosferini anlamaya yardımcı olabilir.
E) Anlatı, efsanevi unsurlar içerse de kültürel analiz açısından önemlidir.
Doğru Cevap: C
Soru 3
Hasan Sabbah’ın hayatı boyunca izlediği yolculuklar, karşılaştığı riskler ve aldığı kararlar, onun son derece kararlı ve stratejik bir kişilik yapısına sahip olduğunu gösterir. Özellikle Mısır’a ulaşmak için izlediği rota –İsfahan, Azerbaycan ve Suriye üzerinden– onun sadece coğrafi olarak değil, aynı zamanda ideolojik olarak da geniş bir etki alanı kurma niyetini ortaya koyar. Selçuklu Devleti tarafından kaçak ilan edilmesi ve arandığı dönemde bile misyonunu sürdürmesi, Sabbah’ın kendisini bir lider olarak konumlandırma kararlılığını gözler önüne serer. Onun faaliyetleri, sadece dini bir hareket değil, aynı zamanda güçlü bir siyasi direnişin başlangıcı olarak yorumlanabilir.
Bu paragrafa göre Hasan Sabbah hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Coğrafi hareketliliği yalnızca zorunluluktan kaynaklanmıştır.
B) Dini faaliyetleri tamamen bireysel inançlara dayanmıştır.
C) Siyasi baskılar karşısında pasif kalmayı tercih etmiştir.
D) Stratejik ve ideolojik hedefleri doğrultusunda hareket etmiştir.
E) Yolculukları onun liderlik iddiasını zayıflatmıştır.
Doğru Cevap: D
Soru 4
Hasan Sabbah ile Nizamülmülk arasında geçen olaylar, sadece kişisel bir düşmanlıkla açıklanamayacak kadar derin yapısal sorunların ve mezhepsel çatışmaların göstergesidir. Nizamülmülk’ün Hasan Sabbah’ı küçük düşürmesi ve bu olayın ardından Sabbah’ın intikam yemini etmesi, sadece iki kişinin anlaşmazlığı değil; Selçuklu sarayındaki güç mücadelelerinin ve Batıniliğe karşı duyulan endişenin de bir yansımasıdır. Hasan Sabbah’ın Mısır’a giderek Batıni doktrinleri öğrenmesi ve geri döndüğünde suikastçı bir tarikat kurması, bu olayların nasıl daha geniş bir tarihsel etkiye yol açtığını ortaya koyar. Nizamülmülk’ün suikaste uğraması, bu karşıtlığın en dramatik sonucu olmuştur.
Bu paragrafa göre Hasan Sabbah-Nizamülmülk ilişkisiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Aralarındaki düşmanlık, ideolojik ve politik temellere dayanır.
B) Nizamülmülk’ün tavırları, Sabbah’ın radikalleşmesini tetiklemiştir.
C) İlişkileri sadece kişisel bir kırgınlıkla sınırlıdır.
D) Bu düşmanlık, suikast gibi ciddi sonuçlara yol açmıştır.
E) Selçuklu sarayı, mezhebi çatışmaların merkezi hâline gelmiştir.
Doğru Cevap: C
Soru 5
Hasan Sabbah’ın hayatına dair anlatılarda, onun hem dinî hem de siyasi bir lider olarak farklı yorumlara açık bir kimlik sergilediği görülür. Bir görüşe göre Sabbah, çocukluğundan itibaren Batıni kimliğini gizleyerek devlet kademelerinde görev almış, uygun zamanı bulduğunda ise bu kimliğini açığa çıkararak paralel bir yapılanma kurmuştur. Bir başka yaklaşıma göre ise Sabbah, Sünni çevrelerde yükselmek için mezhebi yönelimini gizlemek zorunda kalmış, ancak hedeflerine ulaşamayınca Batıniliğe yönelerek yeni stratejiler geliştirmiştir. Her iki yaklaşım da, Sabbah’ın politik zekâsı ve inanç temelli mücadele gücünü vurgular.
Bu metne göre aşağıdakilerden hangisi Hasan Sabbah’ın kimliğiyle ilgili çıkarımlardan biri değildir?
A) Siyasi hedeflerine ulaşmak için kimliğini gizlemiştir.
B) Farklı tarihçiler onun yaşamını farklı şekillerde yorumlamaktadır.
C) İki yaklaşım da onun stratejik yönünü vurgulamaktadır.
D) Mezhebi inançlarını açıkça beyan ederek devlet içinde görev almıştır.
E) Politik davranışları, inanç temelli bir mücadele ile bütünleşmiştir.
Doğru Cevap: D
Soru 1:
Hasan Sabbah’ın Selçuklu sarayındaki görev süreci, onun dini kimliğini gizleyerek politik güce erişme çabasını yansıtan çarpıcı bir dönemdir. Nizamülmülk ile arasında başlayan dostane ilişki, Sabbah’ın vezirlik makamına göz dikmesiyle sıyasi rekabete dönüşmüştür. Nizamülmülk'”ün Hasan’ı tehdit olarak görmesi ve entrikalarla onu saf dışı bırakması, Sabbah’ın saraydan ayrılıp Mısır’a gitmesine neden olur. Bu süreçte Sabbah, Bâtinî inancını gizli bir şekilde sürdürürken, Selçuklu sıyasetinde aktif bir figür haline gelmiştir.
Bu parçaya göre, aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
A) Hasan Sabbah, sınırlı bir dini figür olarak kalmayı tercih etmiştir.
B) Siyasi hırsları, onun Selçuklu sarayıyla ilişkilerini etkilemiştir.
C) Bâtinî kimliğini gizlemesi, saraydaki konumunu koruma stratejisidir.
D) Nizamülmülk, Sabbah’ın yükselişini engellemek istemiştir.
E) Hasan Sabbah, saraydaki güç mücadelesinden sonra Mısır’a gitmiştir.
Doğru Cevap: A
Soru 2:
Hasan Sabbah’ın Mısır’a gitmesi, onun hem Fatımi propagandasını yakından tanımasına hem de bu yapıdan koparak bağımsız bir ideolojik formasyon geliştirmesine yol açmıştır. Nizar’ı meşru imam olarak kabul eden Sabbah, Fatımi Devleti’nden ayrılarak Alamut’ta kendi yapısını kurmuş, burada hem askeri hem teolojik bir merkez oluşturmuştur. Bu merkez, suikast, propaganda ve örgütsel disiplin gibi stratejilerle Selçuklu Devleti’ni hedef alan etkili bir yapıya dönüşmüştür.
Bu parçaya göre, Hasan Sabbah’ın Mısır deneyimi hangi sonucu doğrudan doğruya ortaya çıkarmıştır?
A) Fatımi Devleti’ne tam bağlılığını pekleştirmiştir.
B) Selçuklu Devleti’nin Alamut’u ele geçirmesini kolaylaştırmıştır.
C) Hasan Sabbah’ın kendi bağımsız ideolojik yapısını kurmasını sağlamıştır.
D) Nizar’ın Fatımi hilafetinden dışlanmasını engellemiştir.
E) Hasan Sabbah’ın dini görevlerinden vazgeçmesine neden olmuştur.
Doğru Cevap: C
Soru 3:
Haşhaşi hareketi, Hasan Sabbah’ın liderliğiyle birlikte sadece bir dini topluluk olmaktan çıkmış, asimetrik savaş yöntemleri, propaganda ve istihbarat faaliyetleriyle örgütlenmiş bir yapı haline gelmiştir. Alamut Kalesi bu yapının kalbi olurken, fedailer imamlarına sarsılmaz bir bağlılıkla hizmet etmiş, ölüm pahasına düşman hedeflere saldırılar düzenlemiştir. Bu durum, Haşhaşileri Sünni dünyada korkulan bir yapı haline getirmiştir.
Bu parçada Haşhaşi hareketiyle ilgili olarak vurgulanan temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çok sayıda devletin himayesini kazandığıdır.
B) Yalnızca teolojik tartışmalara dayalı olduğudur.
C) Asimetrik savaş ve ideolojik disiplin ile etkili olduğudur.
D) Diğer Şii gruplarla tamamen aynı inanca sahip olduğudur.
E) Fedailerin bağımsızlık hareketlerinden uzak durduğudur.
Doğru Cevap: C
Soru 4:
Hasan Sabbah tarafından kurulan “Davetü’l-Cedide” anlayışı, Haşhaşi öğretisinin sadece dini bir yorumdan ibaret olmadığını, aynı zamanda siyasi ve askeri stratejilerle desteklenen bir hareket olduğunu ortaya koyar. Bu yapı, bireysel dönüşüme ve imam otoritesine mutlak bağlılığa dayanarak, Sünni Selçuklu yapısına karşı organize bir direniş hareketi geliştirmiştir.
Bu bilgiler doğrultusunda Davetü’l-Cedide hareketinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Selçuklu Devleti ile mezhepler arasındaki barışı tesis etmek
B) Fatımi halifesine bağlılığı yaygınlaştırmak
C) Haşhaşi geleneğini bireysel bağımsızlık temelinde yeniden yorumlamak
D) Siyasi otoriteye karşı sarsılmaz imam otoritesini esas alan bir direniş inşa etmek
E) Bütün Şiileri tek bir siyasi birlik altında toplamak
Doğru Cevap: D
Soru 5:
Batınîlerin ilk cinayeti olarak kabul edilen olayda, bir müêzzinin öldürülmesiyle Selçuklu Devleti ve Haşhaşiler arasındaki gerilim başlamış, bu olaylar zamanla suikastlar zincirine dönüşmüştür. Fedailer tarafından Selçuklu yetkililerine yönelik gerçekleştirilen bu eylemler, Haşhaşileri hem korkulan hem de organize bir tehdit haline getirmiştir. Bu süreçte, imamlarına sadakatle bağlı fedailer, ölümü göze alarak önemli kişileri hedef almışlardır.
Bu metne göre aşağıdakilerden hangisi Haşhaşilerin eylemlerinin Selçuklu Düzeni üzerindeki etkisini en iyi özetler?
A) Mezhep birliğini sağlama yönündeki çabalara katkı sağlamıştır.
B) Selçuklu yetkilileri tarafından sempatiyle karşılanmıştır.
C) Selçuklu yönetiminde derin bir korku ve baskı ortamı oluşturmuştur.
D) Sadece alt düzey yetkilileri hedef almıştır.
E) Çatışma ortamını sona erdiren barışçı çözümler getirmiştir.
Doğru Cevap: C
1. Hasan Sabbah’ın Selçuklu sarayındaki yükselme çabaları ve Nizamülmülk ile yaşadığı çatışma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Hasan Sabbah, Bâtınî inançlarını gizleyerek sarayda kariyer yapmaya çalışmıştır.
B) Nizamülmülk, Sabbah’ın vezirlik makamını hedeflediğini fark edince onu engellemeye çalışmıştır.
C) Sabbah, Ömer Hayyam gibi emeklilik maaşı alarak saraydan ayrılmayı tercih etmiştir.
D) Sabbah’ın saraydaki konumu, dini kimliği ortaya çıkınca tehlikeye girmiştir.
E) Nizamülmülk ile olan rekabet, Sabbah’ın Mısır’a kaçmasına neden olmuştur.
Cevap: C (Metinde Sabbah’ın yüksek mevki istediği, Ömer Hayyam’ın ise emeklilik maaşı talep ettiği belirtilir.)
2. Hasan Sabbah’ın Alamut Kalesi’ni ele geçirmesinin stratejik sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Kalenin hem askerî hem de ideolojik bir merkez haline gelmesi
B) Selçuklu Devleti’ne karşı suikast ve psikolojik savaş operasyonlarının yönetilmesi
C) Fatımî Devleti ile doğrudan ittifak kurularak Mısır’ın siyasi desteğinin alınması
D) Nizari Haşhaşiliğin bağımsız bir yapı olarak örgütlenmesi
E) Müritlerin eğitimi için sistematik bir yapı oluşturulması
Cevap: C (Sabbah, Fatımîlerle bağlarını koparıp bağımsız hareket etmiştir.)
3. “Davetü’l-Cedide” (Yenilikçi Davet) hareketiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Hasan Sabbah’ın Fatımîlerden ayrılarak geliştirdiği bağımsız bir öğretidir.
B) Selçuklu yönetimine karşı hem dini hem siyasi bir mücadele yöntemidir.
C) İmamın mutlak otoritesini reddeden demokratik bir yapıyı savunur.
D) Alamut Kalesi, bu hareketin askerî ve ideolojik merkezi olmuştur.
E) Dâîler aracılığıyla propaganda yapılarak geniş kitlelere ulaşılmıştır.
Cevap: C (Hareket, imamın otoritesine mutlak bağlılık esasına dayanır.)
4. Haşhaşilerin kullandığı “Ehl-i Hak” ve “Ehl-i Batın” gibi terimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu terimler, Batılı kaynaklar tarafından Haşhaşilere yakıştırılmıştır.
B) “Ehl-i Batın”, kutsal metinlerin gizli anlamlarını araştıranları ifade eder.
C) “Ehl-i Hak” terimi, Selçuklu yönetiminin Haşhaşilere verdiği resmî addır.
D) Bu kavramlar, Haşhaşilerin yalnızca askerî stratejilerini yansıtır.
E) “Davetü’l-Hediye”, Fatımî Halifesi’nin doğrudan emirlerini içerir.
Cevap: B (Metinde “Ehl-i Batın”ın ezoterik yorumlara odaklandığı belirtilir.)
5. Batınîlerin ilk cinayetleri ve Selçuklu yönetimiyle çatışmalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi metinle çelişir?
A) Save’de bir müezzinin öldürülmesi, iki taraf arasındaki ilk ciddi çatışmadır.
B) Suikastlar yalnızca düşük rütbeli kişilere değil, devlet adamlarına da yönelmiştir.
C) Haşhaşi fedailer, düşmanları tarafından fanatik olarak görülmüştür.
D) Batınîler, kadıların öldürülmesinden sonra şiddet eylemlerini tamamen terk etmiştir.
E) Nizamülmülk’ün oğluna düzenlenen suikast başarısız olmuştur.
Cevap: D (Metinde şiddetin artarak devam ettiği, kadı ve devlet adamlarının hedef alındığı vurgulanır.)
Bir yanıt yazın