Kutsala Saygı, Hürriyetin Düşmanı Değildir
Bir komedyenin sahnesinden yükselen sözler, yalnızca bir mizah tartışması doğurmadı; bu ülkenin en derin fay hatlarından birini yeniden gündeme getirdi. Soru basit ama ağır: İfade özgürlüğü, milyonların kutsalını incitme hakkı mıdır?
Bu Millet Sadece Siyasi Kamplardan İbaret Değil
Bu ülkeye uzaktan bakanlar çoğu zaman yalnızca ayrılıkları görür. Sağcıyı, solcuyu, Alevi’yi, Sünni’yi, seküleri, muhafazakârı, şehirliyi, taşralıyı ayrı ayrı okurlar. Sandık sonuçlarına, televizyon tartışmalarına, sosyal medya kavgalarına bakıp “Bu toplum birbirinden tamamen kopmuş” sanırlar.
Oysa yanılırlar.
Çünkü bu ülke, görünen siyasi kamplardan, ideolojik etiketlerden ve günlük tartışmalardan ibaret değildir. Farklı yerlerde durabiliriz. Farklı düşünebiliriz. Farklı partilere oy verebilir, farklı hayat tarzları içinde yaşayabiliriz. Fakat bu milletin derininde, bütün bu ayrılıkların ötesinde akan başka bir damar vardır.
Bu damar; Yüce Allah’a, Kur’an-ı Kerim’e ve Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’e duyulan hürmettir. Bu damar; vatan sevgisidir, bayrak hassasiyetidir, ezana saygıdır, aileye, mahalleye, komşuluğa ve ortak hatıraya bağlılıktır.
Bu damar kurudu sananlar, kriz anlarında nasıl kabardığını defalarca gördüler.
Din Bu Topraklarda Sadece İnanç Değil, Hafızadır
Bu topraklarda din, yalnızca bireyin kendi iç dünyasına ait soyut bir tercih değildir. Din; annenin duasında, babanın nasihatinde, bayram sabahındaki telaşta, cenaze evindeki Fatiha’da, cem erkânında, cami avlusunda, cemevinde, Kur’an kursunda, mahalle dayanışmasında ve komşuya uzatılan bir tabak yemekte kendini gösteren canlı bir hafızadır.
Kimi beş vakit namazını kılar.
Kimi orucunu tutar.
Kimi hacca gitmeyi ömrünün duası sayar.
Kimi lokmasını paylaşmayı ibadet bilir.
Kimi cem meydanında Hakk’a niyaz eder.
Kimi sabah ezanıyla güne başlar.
Kimi “Ben çok iyi kul olamadım ama Allah’a, Peygamber’e laf ettirmem” der.
İşte bu yüzden Allah inancı, Hz. Peygamber’e hürmet ve Kur’an-ı Kerim’e saygı, bu milletin hayatında sıradan tartışma başlıkları değildir. Bunlar şahsiyetin, ailenin, mahallenin ve toplumun mayasıdır.
Bu mayayı hafife alan, bu milleti de tanımamış demektir.
İnançsızlık Haktır; Hakaret Hürriyet Değildir
Elbette bu ülkede herkes aynı şekilde inanmak zorunda değildir. Kimseye “Neden ateistsin?”, “Neden agnostiksin?”, “Neden deistsin?”, “Neden benim gibi inanmıyorsun?” diye baskı yapılamaz. Bir insanın inanmama hakkı da, inanma hakkı kadar hukukî ve ahlaki güvence altındadır.
Bir kişi “Ben inanmıyorum” diyebilir.
“Ben deistim” diyebilir.
“Ben agnostiğim” diyebilir.
“Benim dinle bağım yok” diyebilir.
Bunlar inanç ve vicdan hürriyeti kapsamındadır.
Fakat aynı hürriyet, başkasının kutsalına saldırı ruhsatı vermez. İnançsız olmak başka şeydir; inanan insanın mukaddesatını aşağılamak başka şeydir. Dini eleştirmek başka şeydir; Allah’a, Peygamber’e, Kur’an’a ve milyonların hürmet ettiği değerlere alaycı, tahkir edici, küçük düşürücü sözlerle yönelmek bambaşka şeydir.
Bir insan “Ben inanmıyorum” dediğinde ona baskı yapmak nasıl yanlışsa, bir başkasının “Ben inanıyorum, kutsalımı seviyorum ve ona saygı bekliyorum” demesini küçümsemek de aynı derecede yanlıştır.
Özgürlük, yalnızca bir kesimin konuşma hakkı değildir. Özgürlük, herkesin haysiyetinin korunabildiği ortak zemindir.
Deniz Göktaş Tartışması: Mesele Sadece Bir Komedyen Değil
Son günlerde komedyen Deniz Göktaş etrafında yaşanan tartışma da bu çerçevede ele alınmalıdır. Kamuoyuna yansıyan iddialara göre bir sahne performansında dinî değerlere yönelik ifadeler büyük tepki çekmiş, konu hukukî sürece taşınmıştır.
Burada önemli bir ilkeyi baştan koymak gerekir: Hukukî hükmü mahkemeler verir. Kimse yargı kararı olmadan suçlu ilan edilemez. Tepki göstermek başka şeydir, linç kültürüne teslim olmak başka şeydir. Adalet duygusu, öfkenin gölgesine bırakılmamalıdır.
Fakat aynı şekilde toplum vicdanında oluşan rahatsızlık da hafife alınamaz. Eğer bir sahne performansı, mizah adı altında geniş halk kitlelerinin kutsal kabul ettiği değerlere yönelmişse, bu mesele yalnızca “şaka yaptım, geçin” denilerek kapatılamaz.
Çünkü burada soru şudur:
Mizah mı yapılıyor, yoksa kutsal mı aşağılanıyor?
Bu ikisi aynı şey değildir.
Mizah Zekâ İster; Hakaret Kolaydır
Mizah, toplumların nefes alma alanıdır. Elbette siyaset eleştirilebilir. Bürokrasi eleştirilebilir. Yanlış dinî anlayışlar eleştirilebilir. Toplumdaki ikiyüzlülükler, çelişkiler, gösterişler mizahın konusu olabilir. Mizah bazen sarsar, bazen rahatsız eder, bazen düşündürür.
Fakat mizahın da bir ahlakı vardır.
Mizah; zayıfın onurunu ezmek değildir.
Mizah; sıradan insanın imanıyla alay etmek değildir.
Mizah; milyonların Peygamber sevgisini küçümsemek değildir.
Mizah; kutsalı hedef tahtasına koyup sonra “Ben sadece şaka yaptım” diyerek geri çekilmek değildir.
Çünkü mizah zekâ ister. Hakaret ise çoğu zaman zekânın bittiği yerde başlar.
Sahne ışıkları altında söylenen her söz, toplumun kalbine aynı hafiflikle düşmez. Bazı sözler kahkaha doğurmaz; yara açar. Bazı cümleler eğlendirmez; incitir. Bazı çıkışlar cesaret değil, sorumsuzluktur.
İfade Özgürlüğü Varsa, İtiraz Özgürlüğü de Vardır
Bazıları bu tepkiyi hemen “ifade özgürlüğüne saldırı” diye sunmaya çalışıyor. Hayır. İfade özgürlüğü, inançlı insanlara susmayı emreden bir sopa değildir.
Mizahçı konuşacak ama millet susacak.
Sahnede kutsal değerlere laf edilecek ama milyonların incinmesi “gericilik” diye yaftalanacak.
Birileri “sanat” diyecek, diğerleri sadece yutkunacak.
Böyle bir özgürlük anlayışı adil değildir.
İfade özgürlüğü varsa, itiraz özgürlüğü de vardır. Eleştiri hakkı varsa, eleştiriye tepki hakkı da vardır. Bir sanatçı topluma söz söyleyebiliyorsa, toplum da sanatçıya “Burada dur” diyebilmelidir.
Elbette bu tepki hukuk içinde kalmalıdır. Kimse tehdit edilmemeli, kimse hedef gösterilmemeli, kimseye fiziksel ya da fiilî saldırı meşru görülmemelidir. Fakat hukuk içinde, vakar içinde, güçlü bir toplumsal itiraz ortaya koymak da demokratik bir haktır.
Hukuk Neyi Korur?
Türk Ceza Kanunu’nun 216. maddesi tam da bu hassas dengeyi gözetir. Halkın bir kesiminin benimsediği dinî değerleri alenen aşağılamak, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması hâlinde yaptırıma bağlanmıştır.
Burada korunan şey yalnızca soyut bir inanç alanı değildir. Korunan şey, toplum barışıdır. Birlikte yaşama zeminidir. İnsanların manevi haysiyetidir.
Hukuk şunu söylemektedir:
Eleştiri serbesttir.
Düşünce serbesttir.
İnanç da inançsızlık da serbesttir.
Fakat aşağılama, tahkir ve kamu barışını bozabilecek kışkırtma başka bir alandır.
Demokratik toplumlarda özgürlük sınırsızlık değildir. Her hak, başkasının hakkının başladığı yerde ahlaki ve hukukî bir sınırla karşılaşır.
Bu Milletin Sabır Eşiğiyle Oynamayın
Bu milletin sabrını, vakarını ve merhametini yanlış okuyanlar çok oldu. Ayrı ayrı duruyoruz diye birbirimize yabancı sanıyorlar. Sandıkta ayrışıyoruz diye ortak değerlerimizin kalmadığını zannediyorlar. Sosyal medyadaki kavgalara bakıp bu toplumun tamamen parçalandığını düşünüyorlar.
Oysa mesele vatan olduğunda, bayrak olduğunda, ezan olduğunda, Kur’an olduğunda, Hz. Peygamber’in aziz hatırası olduğunda bu milletin damarlarında bambaşka bir şuur uyanır.
Kuvayı Milliye ruhu dediğimiz şey de budur.
O ruh sadece cephede silah tutmak değildir. Bazen yoksulun sofrasını paylaşmaktır. Bazen memleket için suskun fedakârlıktır. Bazen de toplumun manevi istiklalini korumaktır. Bazen hukuk içinde kalarak, vakarla ama kararlılıkla “Benim kutsalıma hakaret edemezsin” diyebilmektir.
Bu sesi küçümseyenler, bu ülkenin asıl karakterini hâlâ okuyamamış demektir.
Suriye ve Irak Bize Ne Söylüyor?
Yakın coğrafyamız bunun acı örnekleriyle doludur. Suriye ve Irak’ta yaşanan yıkım yalnızca dış saldırıların sonucu değildir. Devlet otoritesinin çözülmesi, toplumsal fay hatlarının derinleşmesi, mezhep ve etnik kimliklerin silaha dönüştürülmesi, şehirleri harabeye çevirmiştir.
Bir toplumun ortak zemini dağıldığında geriye ne kalır?
Yıkılmış evler.
Paramparça olmuş şehirler.
Göç yollarına düşmüş aileler.
Birbirine düşman edilmiş kitleler.
Kendi vatanında yabancıya dönüşmüş insanlar.
Dün evinde oturan, çocuğunu okula gönderen, dükkânını açan insanlar; bir sabah kendilerini sınır kapılarında, kamplarda, yabancı şehirlerin kenar mahallelerinde buldular. Çünkü bir ülkenin ortak değerleri, ortak aklı ve ortak savunma refleksi çöktüğünde, boşluğu çoğu zaman örgütler, vekâlet savaşları ve dış müdahaleler doldurur.
Türkiye bütün eksiklerine, bütün tartışmalarına, bütün iç gerilimlerine rağmen bu büyük çöküşün dışında kalabildiyse, bunun arkasında sadece devlet gücü yoktur. Milletin ortak değerleri etrafında gerektiğinde birleşebilme kabiliyeti de vardır.
İşte bu kabiliyet korunmalıdır.
Vicdan Sahibiyiz, Ama Saf Değiliz
Türkiye, yakın coğrafyasında yaşanan dramlar karşısında milyonlarca mazluma kapısını açmış bir ülkedir. Bunu yaparken yalnızca siyasi hesapla değil, tarihî ve insani sorumlulukla hareket etmiştir. Bu milletin vicdanı vardır. Mazluma sırt dönmeyen bir geleneği vardır.
Fakat vicdan sahibi olmak, saf olmak anlamına gelmez.
Türkiye’nin toplumsal sinir uçlarıyla oynandığında, bunu sıradan bir “kültür-sanat tartışması” diye geçiştirmek doğru değildir. Elbette her olayın arkasında yabancı servis aramak kolaycılıktır. Somut delil olmadan kimseye ajan, proje, maşa denilemez. Bu dil hem hukuken hem ahlaken sakıncalıdır.
Ama şu soruları sormak da meşrudur:
Neden bazı çevreler ısrarla milletin en hassas değerlerini hedef alan dili “cesaret” diye pazarlıyor?
Neden kutsala hakaret “sanat”, inananların tepkisi ise “baskı” diye etiketleniyor?
Neden bu ülkenin ortak manevi zemini sürekli test ediliyor?
Neden toplumun sabır eşiği özellikle dinî değerler üzerinden yoklanıyor?
Neden bir kesimin incinmesi özgürlük sayılırken, başka bir kesimin incinmesi alay konusu yapılabiliyor?
Bu sorular öfkeyle değil, akılla sorulmalıdır. Fakat mutlaka sorulmalıdır.
Sanatçı Sorumluluğu, Aydın Sorumluluğu, Vatandaş Sorumluluğu
Bu tartışmada herkesin kendine düşen payı vardır.
Devletin görevi hukuku işletmektir. Ne eksik ne fazla. Ne öfkeyle ne kayıtsızlıkla. Hukuk, toplumun sinir uçlarını korurken adalet duygusunu da zedelememelidir.
Aydınların görevi, hürriyeti savunurken toplumsal barışı da gözetmektir. Özgürlük adına her tahriki alkışlamak, aydın tavrı değil; toplumsal sorumsuzluktur.
Sanatçının görevi, sınırları zorlamaksa bile bunu insan onurunu çiğnemeden yapmaktır. Sanat, hakikati arayabilir; tabuları sorgulayabilir; iktidarı eleştirebilir; toplumu rahatsız edebilir. Fakat sanat, milyonların kutsalını aşağılayarak kendine alan açmaya kalktığında sanat olmaktan çıkar, kışkırtmaya dönüşür.
Vatandaşın görevi ise tepkisini hukuk içinde, vakar içinde ama kararlılıkla göstermektir. Çünkü öfke kontrolsüzleştiğinde haklı tepkiyi haksız duruma düşürür. Fakat suskunluk da haksızlığı normalleştirir.
En doğru yol, ne şiddet ne sessizliktir. En doğru yol; hukuk içinde güçlü, ahlaklı ve kararlı itirazdır.
Asıl Mesele: Birlik Zemini Korunacak mı?
Bugün tartıştığımız şey yalnızca bir komedyenin sözleri değildir. Asıl mesele, bu ülkenin birlikte yaşama zemininin nasıl korunacağıdır.
Farklı inançlar, farklı mezhepler, farklı hayat tarzları elbette bu ülkenin gerçeğidir. Kimse tek tip toplum hayali kurmamalıdır. Fakat çoğulculuk, kutsala saygısızlık anlamına gelmez. Farklılık, hakaret hakkı doğurmaz. Özgürlük, başkasının haysiyetini ezerek büyümez.
Bir toplumda inançlı insanlar sürekli küçümsenirse, kutsalları alay konusu yapılırsa, değerleri “geri kalmışlık” diye sunulursa, orada toplumsal barış zedelenir. Aynı şekilde inançsız insanlara baskı yapılırsa, onlar da dışlanırsa, orada da adalet duygusu yara alır.
Bu yüzden doğru ilke şudur:
İnanç özgürlüğü korunacak.
İnançsızlık özgürlüğü korunacak.
Eleştiri hakkı korunacak.
Fakat kutsala hakaret meşrulaştırılmayacak.
Bu denge bozulursa, toplumun ortak çatısı da zarar görür.
Son Söz: Hürriyet Haysiyetle Beraber Yaşar
Bizim söylememiz gereken söz nettir: İnanç özgürlüğü vardır; inançsızlık özgürlüğü de vardır. Fakat kutsala hakaret özgürlüğü yoktur. Eleştiri yapılabilir; alay ederek aşağılamak kabul edilemez. Mizah yapılabilir; milletin imanıyla, Peygamber sevgisiyle, Kur’an hürmetiyle oynanamaz.
Bu ülke kolay kurulmadı. Bu millet kolay ayakta kalmadı. Yüzyıllardır nice saldırı, nice fitne, nice ayrılık tohumu gördü. Fakat her defasında ortak değerlerine sarılarak ayağa kalktı.
Bugün de yapılması gereken budur: Birbirimizin inancına, kimliğine, mezhebine, düşüncesine saldırmadan; fakat ortak mukaddesata yönelen saygısızlıklara da sessiz kalmadan yaşamak.
Çünkü bu milletin sırrı şudur:
Ayrı düşünebilir.
Ayrı oy verebilir.
Ayrı hayat tarzları içinde yaşayabilir.
Fakat vatan, bayrak, ezan, Kur’an ve Hz. Peygamber sevgisi söz konusu olduğunda aradaki nice duvar yıkılır.
Türk milletinin bileğinin yüzyıllardır bükülmemesinin arkasındaki mana da budur.
Özgürlük korunacaksa, haysiyetle birlikte korunacaktır.
Toplum barışı savunulacaksa, kutsala saygı onun ayrılmaz şartı sayılacaktır.
Bir yanıt yazın