Büyük Eserlerle Küçük Yaşta Tanışmak

Okul yıllarımda Gazâlî’yi okurken zihnim dönüp dolaşıp aynı soruya takılırdı. Acaba hoca sözlüde ne soracak? Yıllar sonra Gazâlî üzerine çalışan bir hoca olacağımı o gün bana söyleselerdi herhâlde en çok ben şaşardım.

Bir de bunu sözlüde anlatacaktık

Ortaokul ve lise yıllarımda bazı hocalarımız sınıfa ellerinde kitaplarla gelir, “Bunları okuyun çocuklar” derlerdi. Bugün bile adları hatırımdadır. Gazâlî’nin İhyâü Ulûmi’d-Dîn’i, Nurettin Topçu’nun Türkiye’nin Maarif Dâvası, Erol Güngör’ün İslâmın Bugünkü Meseleleri… Kimi hocamız kitabı okumamız için bir süre verir, ardından bizi sözlüye kaldırırdı.

Hocalarımızın niyetini bugün daha iyi anlıyorum. Kendilerine çok şey kazandırmış eserlerden biz de nasibimizi alalım istiyorlardı. Gelgelelim daha ilk cümlede bilmediğimiz bir kelimeyle karşılaşıyorduk. Onun anlamını çözüp cümlenin sonuna varıncaya kadar başını unutuyorduk. Üstelik bütün kelimeleri anlasak bile Topçu’nun mekteple ilgili hangi kabule itiraz ettiğini, Güngör’ün hangi tartışmaya cevap verdiğini kavrayacak birikimimiz henüz yoktu. Böyle bir kitabı okuyup bir de hocanın karşısında anlatmak, o yaşta bizim için zaman zaman işkenceye dönüşüyordu.

Bugün o sınıfa dönebilsem hocamdan bir ricada bulunurdum. “Hocam, ilk sayfayı beraber okuyabilir miyiz?” Belki onun en sevdiği satırda biz de dururduk. Belki bizim takıldığımız bir kelimeye onun da ilk gençliğinde takıldığını öğrenirdik. O kadarcık bir sohbet bile insanın bir kitaba ikinci kez elini uzatmasına yetebilir.

Kütüphanecinin ilk sorusu

Yıllar sonra Amerika’da çocuklarımı ilkokula kaydettirdim. Öğretmenleri onları kütüphaneye götürmemi, orada vakit geçirmelerini istedi. Gittik. Görevli önce çocuklarımın yaşlarını sordu. Ardından onlara uygun kitaplar getirip önümüze koydu. Sayfalarda bol bol resim, pek az yazı vardı.

Bize sık sık gelmemizi de söylediler. Sonraki ziyaretlerimizde çocuklarım yine kendi seviyelerine uygun kitaplarla karşılaştılar. Bugün o ilk ziyaretten aklımda kalan, görevlinin kitapları getirmeden önce sorduğu o basit soru. Rafları avucunun içi gibi bilse bile bize bir kitap seçebilmek için çocuklarım hakkında da bir şey bilmesi gerekiyordu.

Tek cümlelik bir sayfa ne zaman biter?

Bir resimli kitabı açıp çocuğunuzla yan yana oturduğunuzu düşünün. Siz sayfanın altındaki tek cümleyi okuyup sayfayı çevirmeye davranırken o, resimde kapının arkasına saklanmış kediyi fark ediyor. Parmağı hâlâ kedinin üzerinde. Neden saklandığını merak ediyor. Sizin birkaç saniyede bitirdiğiniz sayfada onun daha işi var. Böyle bir anda sayfayı çevirmek için acele eder miydiniz?

Yaşını öğrendikten sonra sıra çocuğun neyi merak ettiğini anlamaya gelir. Aynı yaştaki iki çocuktan biri bir macera romanında kahramanla birlikte ıssız bir adaya çıkar, öteki eski bir saatin nasıl çalıştığını anlatan sayfaya dalar. Kitap önerecek kişinin biraz da çocukları dinlemeyi bilmesi gerekir. Bazen eve hangi kitabı götüreceğimize karar vermenin en güzel yolu, iki kitabı da açıp bir süre çocuğun yanında sessizce oturmaktır.

Gazâlî’yle tanışmak için hangi sayfa?

Peki, bir ortaokul öğrencisini Gazâlî’yle tanıştırmak istesem bugün ne yapardım? Önce çocuklara sorardım. “Diyelim ki bir arkadaşınıza yardım ettiniz. Bunu sınıfta kimsenin bilmemesi sizi üzer miydi?” Kimi, arkadaşının bilmesini yeterli bulurdu belki. Bir başkası, öğretmeni de duysa hoşuna gideceğini söylerdi. Ardından İhyâ’nın niyet bahsinden kısa bir parçayı birlikte okurduk. Belki içlerinden biri, az önce kendi içinde fark ettiği duyguyu yüzyıllar önce yaşamış bir insanın da dert edindiğini görüp şaşırırdı.

Kitap seçimi işte bu yüzden uzmanlık gerektirir. Bu işin inceliği, bazen koca bir eserin içinden bir çocuğa seslenecek o bir sayfayı bulabilmektir. Vaktiyle hocamın karşısında sözlü sıramı bekleyen öğrenciye bugün o sayfayı uzatabilseydim, ertesi gün derse girerken benim de aklımda bir soru olurdu. Bakalım bugün o bana ne soracak?