Bir Yanda “Kızılelma” Bir Yanda “Râbıta”
YouTube’da neler konuşuluyor, hangi meseleler tartışılıyor diye bakarken iki başlık gözüme çarptı. Birincisi, “Vefat eden mürşide râbıta yapılabilir mi?” sorusuydu. İkincisi ise üç Kızılelma’nın Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdiği haberiydi.
İlkinde içim daraldı. İkincisinde içim ferahladı.
Bir tarafta aklı başında bir televizyon sunucusu soruyor, bir ilahiyat profesörü uzun uzun cevap veriyordu. Konu, vefat etmiş bir mürşitle manevî bağ kurulup kurulamayacağıydı. Diğer tarafta yıllar süren bir çalışmanın somut sonucu vardı: Tasarlanmış, üretilmiş, uçurulmuş ve teslim aşamasına ulaşmış bir insansız savaş uçağı.
İlk anda kendi kendime sordum: Türkiye’de yaşayan mürşitler varken şimdi de vefat eden mürşitlere mi yöneldik? Yaşayanlar artık gelecek vaat etmiyor mu?
Elbette tek bir yayın kesitinden hareketle bütün Türkiye hakkında hüküm verilemez. Fakat aynı ekranda karşıma çıkan bu iki gündem, üzerinde durmaya değer bir soruyu önüme koydu: Biz bu ülkenin zamanını, dikkatini ve yetişmiş insan gücünü hangi meselelere ayırıyoruz?
Yaşayan insanın sorumluluğu
Mürşidin hayatta olup olmadığı sorusunun arkasında daha temel bir mesele görüyorum. Manevî rehberlik dediğimiz şey, insanın kendi aklını ve vicdanını kullanmasına nasıl katkıda bulunuyor? Onu hayatın karşısında daha sorumlu hâle getiriyor mu? Yoksa kendi kararlarının ağırlığını başka bir otoriteye bırakmasına mı yol açıyor?
Bir insanın geçmişte yaşamış bir âlimden, düşünürden veya mutasavvıftan öğrenebileceği çok şey vardır. Eserini okur, düşüncesini inceler, hayatındaki bir davranışı örnek alır. Zaten kültürel birikim böyle aktarılır. Ancak bu ilişkinin değeri, yaşayan insanın düşüncesine ve davranışına ne kattığı üzerinden de sorgulanmalıdır. Geçmişten aldığımız ilhamın bugünkü hayatımızda bir karşılığı bulunmalıdır.
Bu yüzden dinî bir yayında, bir uygulamanın nasıl yapılacağı kadar dayanaklarının ve insan üzerindeki sonuçlarının da konuşulmasını beklerim. Hangi görüş hangi kaynağa dayanıyor? Bir geleneğe ait yorum, dinin herkes için bağlayıcı hükmü gibi mi sunuluyor? Manevî bağlılığın sınırları nerede başlıyor, nerede bitiyor? İnsan, rehber kabul ettiği kişiyi hangi ölçütlerle değerlendirebilir?
Bir ilahiyat profesörünün katkısı, izleyicinin önüne bu soruları da koyduğunda daha anlamlı hâle gelir. Akademik unvan, anlatılan görüşün gerekçelerini açıklama ve sınırlarını gösterme sorumluluğu taşır. Bir mesele hakkında uzun konuşulması, o meselenin önemini kendiliğinden artırmaz.
Üstelik dinî düşüncenin hayatla kurabileceği çok daha doğrudan bağlar var. Emanete sadakat, kamu malına özen, işçinin hakkı, liyakat ve adalet hakkında söyleyeceklerimiz tükenmiş değil. Genç bir insan, inancının meslek ahlâkına ne söyleyeceğini de duymalı. Bir mühendis işini eksiksiz yaparken, bir öğretmen öğrencileri arasında ayrım gözetmezken, bir yönetici hak edeni göreve getirirken manevî sorumluluğun hayattaki karşılığını görmeliyiz.
Ben ekranda bu bağı arıyorum. Vefat eden bir mürşitle ilişkinin nasıl sürdürüleceği konuşulurken, yaşayan insanların birbirlerine karşı sorumluluklarının da aynı ciddiyetle ele alınmasını istiyorum.
Üç uçağın anlattığı
Kızılelma haberine gelince… Baykar’ın 19 Kasım 2026 tarihli açıklamasına göre kabul testlerini tamamlayan ilk üç Kızılelma güvenlik güçlerine teslim edildi. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının aynı tarihli açıklaması da uçağın Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine alındığını duyurdu (Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı. (19 Kasım 2026). Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Kızılelma’nın envantere girmesine ilişkin mesaj).
Bu haberde beni sevindiren, bir hedefin çalışılarak somut bir sonuca ulaştırılmış olmasıydı. Bir uçak ortaya çıkarmak; bilgiye, hesaplamaya, üretim disiplinine ve ekiplerin birbirine güvenebileceği bir çalışma düzenine ihtiyaç duyar. Mühendislikte bir iddianın değeri, sınanabilir bir sonuç üretmesine bağlıdır. Tasarımın çalışması, sistemin denenmesi, ortaya çıkan hatanın giderilmesi gerekir.
Bu çalışma anlayışının ülkenin başka alanlarına da yayılmasını isterim. Üniversitede araştırmanın, okulda eğitimin, hastanede hizmetin niteliğini artıracak olan da yapılan işi ciddiye almak, eksiği kabul etmek ve onu gidermek için emek vermektir. Kızılelma haberinin bende uyandırdığı umut, biraz da bu çalışma ahlâkının daha geniş bir karşılık bulabilmesi ihtimaliydi.
Elbette üç uçağın teslim edilmiş olması bütün savunma ihtiyaçlarının karşılandığı anlamına gelmez. Böyle bir başarı, devam edecek uzun bir çalışmanın aşamasıdır. Fakat kendi teknolojisini geliştirebilme yeteneğini artırmak, bir ülkenin geleceği bakımından üzerinde dikkatle durulması gereken bir kazanımdır. Bu emeğin hakkını teslim etmek gerekir.
Aynı ciddiyetin sağlıkta, tarımda ve eğitimde de karşılığını görmek istiyorum. Hastasına çare arayan araştırmacının, suyu daha verimli kullanmaya çalışan mühendisin, öğrencisine daha iyi eğitim sunmak isteyen öğretmenin meselesi de hayatın içindedir. Bu alanların her birinde düşüncenin emekle buluşmasına ihtiyacımız var.
Önceliklerimizi yeniden düşünmek
Bu iki gündemi yan yana koyunca, Bizans kuşatma altındayken meleklerin cinsiyetini tartışan din adamlarına ilişkin o meşhur anlatı geliyor aklıma. Efsane niteliğindeki bu anlatı, yanlış önceliklerin çarpıcı bir benzetmesidir (Bonino, S.-T. (2016). Angels and Demons. Catholic University of America Press. Genel giriş, s. 1).
Benzetmenin uyarısı açıktır: İnsan, içinde bulunduğu durumun ciddiyetini kavramadan da son derece ciddi bir ses tonuyla konuşabilir. Bir tartışmanın kavramları inceldikçe hayatla bağı güçlenmeyebilir. Uzun uzun cevap üretirken, cevap bekleyen daha temel meseleleri gözden kaçırmak mümkündür.
Her düşüncenin değerini hemen sağlayacağı maddî faydaya bağlayamayız. Felsefenin, sanatın ve dinî tefekkürün insan hayatında kendilerine özgü bir yeri vardır. Bununla birlikte, kamusal bir yayında hangi sorulara ne kadar yer ayrıldığı da eleştiriye açıktır. Ekranda konuşulan konular, izleyicinin neyi önemli sayacağı üzerinde etkili olabilir. Bu nedenle sunucunun konu tercihi de akademisyenin açıklaması kadar sorumluluk gerektirir.
Bu soruya ekranda böylesine uzun zaman ayrılmasını, bugünün öncelikleri bakımından lüzumsuz buluyorum. Kızılelma gibi projelerin temsil ettiği üretme iradesini ise kendi alanında kanser ilacı arayışı kadar ciddi ve ertelenemez görüyorum. İnsanların hayatını ve bir ülkenin geleceğini ilgilendiren işlerin beklemeye tahammülü yoktur.
“Vefat eden mürşide râbıta yapılır mı?” sorusunun yanına, “Yaşayan insanın hakkını nasıl koruyacağız?” sorusunu da koyalım. İnancımızın iş ahlâkına, adalete ve üretme sorumluluğuna ne söylediğini konuşalım. Bir ilahiyat profesörünün bilgisinden, bugünün insanına bu konularda da yol göstermesini bekliyorum.
Geçmişten öğreneceğimiz çok şey var. Fakat bugünün işini yapacak olan biziz.
Çünkü geleceği kurma sorumluluğumuzu, yaşayan yahut vefat etmiş hiçbir mürşide devredemeyiz.

Bir yanıt yazın